AZƏRBAYCANDA POST-PANDEMIYA DÖVRÜNÜN İQTISADI TRANSFORMASIYASI GÖMRÜK VƏ VERGI SISTEMLERININ RƏQƏMSAL İNTEQRASIYASI VASITƏSILƏ ŞƏFFAF TICARƏT EKOSISTEMININ QURULMASI (2020-2026)

Xülasə

Məqalədə 2020-ci il COVID-19 pandemiyasından sonrakı dövrdə Azərbaycan iqtisadiyyatının bərpa dinamikası, rəqəmsal transformasiya və fiskal islahatların strateji rolu tədqiq edilir. Tədqiqatda 2020–2026-cı illəri əhatə edən dövr ölkə iqtisadiyyatının qlobal resessiyadan çıxaraq struktur transformasiyası və dayanıqlı artım mərhələsinə keçidi kimi xarakterizə olunur. Makroiqtisadi göstəricilərin analizi vasitəsilə müəllif tərəfindən müəyyən edilir ki, 2022-ci ildə ÜDM-in 133,9 milyard manata çatması ilə qeydə alınan rekord artım həm enerji gəlirləri, həm də qeyri-neft sektorunun, xüsusilə tikinti, İKT və kənd təsərrüfatı sahələrinin diversifikasiyası ilə birbaşa bağlıdır. Tədqiqatın əsas fokus nöqtəsini gömrük və vergi sistemlərinin rəqəmsallaşdırılması prosesi təşkil edir. Bu kontekstdə Dövlət Gömrük Komitəsinin tətbiq etdiyi "Gömrük İNKİŞAF modeli", "Smart Customs" və "Bir pəncərə" prinsipləri vasitəsilə ticarət prosedurlarının sadələşdirilməsi, inzibati xərclərin azaldılması və şəffaflığın artırılması istiqamətində əldə olunan nəticələr əsaslandırılır. Eyni zamanda, İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən rəqəmsal maliyyə dəstəyi mexanizmlərinin pandemiya dövründə iş yerlərinin qorunmasındakı rolu vurğulanır. Qeyd olunur ki, elektron idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi dövlət-biznes münasibətlərində insan amilini minimuma endirməklə kölgə iqtisadiyyatı ilə mübarizədə həlledici mexanizm rolunu oynayır. Məqalədə rəqəmsal keçid dövründə insan kapitalının keyfiyyətcə yenilənməsi və kadr potensialının yeni iqtisadi çağırışlara uyğunlaşdırılması strateji zərurət kimi qiymətləndirilir. Bununla yanaşı, islahatların tam effektivliyinə mane olan institusional koordinasiya çatışmazlığı, kibertəhlükəsizlik riskləri və regionlararası rəqəmsal qeyri-bərabərlik kimi mövcud çağırışlar təhlil edilir. Yekun olaraq vurğulanır ki, süni intellekt və Big Data texnologiyalarının tətbiqi Azərbaycanın qlobal dəyər zəncirlərinə inteqrasiyasını və uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığını təmin edən fundamental faktorlardır.