DAYANIQLI İNKİŞAF GÖSTƏRİCİLƏRİNİN STATİSTİK VƏ EKONOMETRİK MODELLƏRLƏ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ: AZƏRBAYCAN NÜMUNƏSİNDƏ EMPİRİK TƏDQİQAT

Xülasə

Məqalədə dayanıqlı inkişafın iqtisadi, sosial və ekoloji komponentlərinin qarşılıqlı təsiri Azərbaycan nümunəsində statistik və ekonometrik yanaşmalar vasitəsilə hərtərəfli araşdırılmışdır. Tədqiqatın məqsədi bu komponentlər arasında əlaqələri kəmiyyət baxımından qiymətləndirmək və dayanıqlı inkişaf səviyyəsinə təsir edən əsas amilləri müəyyən etməkdən ibarətdir. Bu çərçivədə rəsmi statistik məlumatlara əsaslanaraq çoxamilli regresiya modeli qurulmuş və ən kiçik kvadratlar üsulu ilə təhlil edilmişdir.
Alınmış nəticələr göstərir ki, iqtisadi artım ümumi inkişaf səviyyəsinə müsbət təsir göstərir, lakin inflyasiya səviyyəsinin yüksəlməsi, işsizliyin artması və ekoloji yükün güclənməsi bu təsiri zəiflədən əsas amillərdir. Modelin nəticələri seçilmiş göstəricilərin dayanıqlı inkişafı izah etmək qabiliyyətinin yüksək olduğunu təsdiqləyir və iqtisadi sistemdə struktur asılılıqların hələ də mövcud olduğunu ortaya qoyur. Tədqiqatın elmi yeniliyi ondan ibarətdir ki, dayanıqlı inkişaf göstəriciləri yalnız təsviri deyil, eyni zamanda səbəb-nəticə əlaqələrini üzə çıxaran ekonometrik model çərçivəsində qiymətləndirilmişdir. Bu yanaşma mövcud tendensiyaların daha dərindən anlaşılmasına imkan yaradır. Praktiki baxımdan isə əldə olunan nəticələr dövlət siyasətinin formalaşdırılması üçün əhəmiyyətlidir. Xüsusilə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sosial müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsi və ekoloji tarazlığın qorunmasına yönəlmiş tədbirlərin genişləndirilməsi vacib istiqamətlər kimi əsaslandırılmışdır. Ümumilikdə, tədqiqat göstərir ki, dayanıqlı inkişaf yalnız kompleks və balanslaşdırılmış yanaşma əsasında təmin edilə bilər.