QLOBAL İQTİSADİ QEYRİ-MÜƏYYƏNLİYİN NEFT QİYMƏTLƏRİNƏ, İNVESTİSİYA AXINLARINA VƏ AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATINA TƏSİRİ

Xülasə

Bu məqalə qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənliyin neft qiymətlərinə, investisiya axınlarına və Azərbaycan iqtisadiyyatına təsirinin kompleks təhlilini təqdim edir. Tədqiqatın əsas məqsədi qlobal risklərin Azərbaycan iqtisadiyyatına hansı ötürmə mexanizmləri vasitəsilə təsir etdiyini müəyyənləşdirməkdir. Məqalədə həm nəzəri, həm də empirik yanaşmalardan istifadə olunaraq neft bazarı, investisiya dinamikası və qeyri-neft sektorunun inkişafı arasındakı qarşılıqlı əlaqə araşdırılır. Nəticələr göstərir ki, qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənlik Azərbaycan iqtisadiyyatına əsasən neft qiymətləri və onların dəyişkənliyi vasitəsilə təsir edir. Neft qiymətlərindəki dalğalanmalar investisiya mühitini zəiflədir, xüsusilə enerji sektorunda kapital qoyuluşlarının azalmasına səbəb olur. Bu proses isə öz növbəsində qeyri-neft sektorunun artım tempinə dolayı mənfi təsir göstərir. Təhlil göstərir ki, qeyri-neft ÜDM-in potensial artım tempi təxminən 4–5% intervalında dəyişir və bu artımın davamlılığı böyük ölçüdə investisiya axınlarından asılıdır. Eyni zamanda müəyyən edilir ki, iqtisadi artım hər zaman birbaşa inflyasiya təzyiqi yaratmır; bu baxımdan istehsal güclərindən istifadə səviyyəsi mühüm rol oynayır. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, məzənnə sabitliyi və fiskal siyasətin koordinasiyası qlobal risklərin mənfi təsirlərinin azaldılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə, qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması iqtisadi dayanıqlığın təmin edilməsi üçün əsas şərtlərdir. Məqalənin elmi yeniliyi qlobal qeyri-müəyyənlik, neft qiymətləri, investisiya axınları və qeyri-neft sektorunun artımı arasındakı əlaqələrin vahid analitik çərçivədə təqdim olunmasından ibarətdir. Tədqiqatın praktiki əhəmiyyəti isə nəticələrin iqtisadi diversifikasiya, fiskal dayanıqlıq və investisiya siyasətinin təkmilləşdirilməsində faydalı ola bilməsidir.