AZƏRBAYCANDA İQTİSADİ İSLAHATLARIN EFFEKTİVLİYİNƏ VƏTƏNDAŞLARIN İQTİSADİ DAVRANIŞLARININ TƏSİRİ

Xülasə

Bu məqalənin məqsədi Azərbaycanda həyata keçirilmiş iqtisadi islahatların effektivliyinə və vətəndaşların iqtisadi davranışlarının təsirinə dair əlaqələri araşdırmaqdır. İqtisadi islahatlar ölkənin makro və mikroiqtisadi sabitliyini təmin etmək, sahibkarlıq mühitini inkişaf etdirmək və sosial rifahı artırmaq məqsədilə həyata keçirilmişdir. Tədqiqat göstərir ki, islahatların uğuru yalnız institusional dəyişikliklərdən deyil, həm də vətəndaşların davranış faktorlarından asılıdır. Araşdırmada qeyd olunur ki, vətəndaşların maliyyə savadlılığı, dövlət institutlarına etimad, sosial normativlər və risk qavrayışı iqtisadi qərarların formalaşmasında mühüm rol oynayır. Qeyri-rəsmi iqtisadi fəaliyyət, nağd əməliyyatlar və kölgə iqtisadiyyatı islahatların nəticələrini zəiflədən əsas amillərdən hesab olunur. Rəqəmsal ödəniş sistemlərinin və elektron vergi xidmətlərinin tətbiqi vətəndaşların rəsmi iqtisadiyyata qoşulmasını stimullaşdırır və fiskal intizamı gücləndirir. Məqalə həmçinin göstərir ki, qısamüddətli islahat tədbirləri – vergi güzəştləri və rəqəmsal təşviqlər dərhal nəticə verir, uzunmüddətli perspektivdə isə vətəndaş davranışlarının dəyişməsi vacibdir. Maliyyə savadlılığının artırılması, sosial normativlərin təşviqi və inzibati prosedurların sadələşdirilməsi islahatların effektivliyini artıran əsas mexanizmlərdir. Nəticə olaraq, Azərbaycan təcrübəsi göstərir ki, iqtisadi islahatların uğuru institusional və davranış faktorlarının inteqrasiyasından asılıdır. İslahatların dayanıqlı və uzunmüddətli səmərəliliyi üçün vətəndaşların iqtisadi qərarlarının rəsmi iqtisadi fəaliyyətə uyğunlaşması və rəqəmsal ödənişlərin genişləndirilməsi zəruridir. Tədqiqatın elmi yeniliyi iqtisadi islahatların effektivliyinin yalnız makroiqtisadi göstəricilər əsasında deyil, vətəndaşların davranış faktorları ilə inteqrasiya olunmuş şəkildə qiymətləndirilməsindən ibarətdir. İşdə davranış iqtisadiyyatının əsas konsepsiyaları tətbiq olunaraq vergi davranışı, rəqəmsal ödənişlərə keçid, maliyyə savadlılığı və institusional etimad kimi amillərin islahatların nəticələrinə təsir mexanizmləri sistemli şəkildə təhlil edilmişdir.