AZƏRBAYCANIN İQTİSADİ ARTIMINDA DEMOQRAFİK AMİLİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Xülasə

2000-2015-ci illər arasında Azərbaycan dünyanın ən sürətli iqtisadi artım dövrlərindən birini yaşamış, daha sonra isə artım kəskin şəkildə yavaşlamışdır. Bu məqalə dəyişən demoqrafik strukturun, xüsusən də əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin payındakı dəyişimin adambaşına düşən Ümumi Daxili Məhsul (ÜDM) kimi əsas iqtisadi göstəricinin nə dərəcədə təhrif oluna biləcəyini araşdırır. Dünya Bankının 2000-2024-cü illər üzrə məlumatları əsasında artım dörd komponentə ayrılır: əhali artımı, əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin payındakı dəyişikliklər, məşğulluq dinamikası və əmək məhsuldarlığı. Təhlil göstərir ki, 2000-2015-ci illərdə əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin payının artması illik 0,66 faiz təşkil etmiş və adambaşına düşən artımı olduğundan yüksək göstərən demoqrafik dividendi gücləndirmişdir. 2015-ci ildən sonra isə bu dividend əksinə çevrilmiş, əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin payı illik 0,18 faiz azalmağa başlamış və nəticədə adambaşına düşən ÜDM artımı zəifləmışdir. Kontrafaktual təhlil göstərir ki, 2015-ci ildən əvvəlki demoqrafik tendensiya 2024-cü ilə qədər davam etsəydi, adambaşına düşən illik ÜDM artımı təqribən 0,83 faiz bəndi daha yüksək olardı. Bu isə 2024-cü ilə qədər adambaşına düşən gəlirdə təqribən 8,3 əlavə faiz bəndi artım deməkdir. Nəticələr göstərir ki, əmək qabiliyyətli yaşda olan əhali üzrə adambaşına düşən ÜDM Azərbaycanın iqtisadi göstəricilərini qiymətləndirmək, artım dinamikasını daha düzgün şərh etmək və demoqrafik dəyişikliklərin makroiqtisadi təsirini daha aydın göstərmək üçün daha informativ göstəricidir.